Onrecht en de ruimte tussen reactie en keuze

Waarschijnlijk kennen we allemaal wel een situatie waarin we onrecht hebben gevoeld. Dagelijks komen er kleine momenten op ons pad waarin we worden geconfronteerd met iets dat “niet klopt”.

Herken je die oudere dame in de supermarkt die net aan komt lopen met haar boodschappen en snel voor jou naar de nieuw geopende kassa gaat terwijl jij al tien minuten staat te wachten?

En soms gaat onrecht dieper;
Die collega die met jouw idee aan de haal gaat in een vergadering. Iemand die je onderbreekt terwijl jij eindelijk iets belangrijks deelt. De buurman die structureel zijn auto half op jouw plek zet. Je werk dat je buitenspel zet omdat je misstanden meldt binnen een organisatie. Een ouder die tijdelijk het gezag verliest over zijn kind. Een ernstig ongeval waarvan je slachtoffer wordt. Emotionele verwaarlozing binnen het gezin.

Onrecht waarin machteloosheid een rol speelt. Onrecht buiten jezelf. Relationeel onrecht. Systemisch onrecht. Traumatisch onrecht. Er is een fractie van een seconde waarin je denkt:

Hé… dit klopt niet.

Soms voel je irritatie. Soms boosheid. Soms teleurstelling. Soms alleen een lichte spanning in je lichaam. En juist in die kleine momenten wordt zichtbaar hoe jij met onrecht omgaat.

Ga je er direct iets van zeggen? Slik je het in? Word je sarcastisch? Ga je het later nog eens herhalen in je hoofd? Die alledaagse situaties zijn mini-oefeningen in grenzen, positie en zelfrespect. Niet alles hoeft groot te worden. Maar niets is helemaal neutraal.

Onze manier van reageren
We hebben allemaal onze eigen manier om met onrecht om te gaan. De één gaat direct in de aanval. De ander trekt zich terug. Weer een ander rationaliseert het weg.
Of blijft het herhalen in gedachten. Misschien herken je dit: Je zegt: “Laat maar.” Maar van binnen blijft het malen. Of je reageert fel en schrikt later van je eigen intensiteit. Of je doet alsof het je niets doet, maar je lichaam vertelt iets anders. En dan die supermarkt. Welke keuze maak jij? Spreek je de oudere dame aan?
Vind je dat de cassière beter haar best moet doen in het structureren van de rij? Creëer je een boze blik? Of kies je, net als ik een glimlach en gun je haar het moment? De situatie is klein. Maar je reactie is betekenisvol. Niet omdat het om de rij gaat. Maar omdat het iets zegt over jouw binnenwereld. Er is geen goed of fout.
Alleen bewust of automatisch. En precies daar ontstaat ruimte.

Mijn manier

Vroeger ging ik er vol tegenin. Een cliënt die niet kreeg waar hij recht op had. Verkeerd advies van een specialist. Onrecht vanuit het systeem waarin we leven. Te lang moeten wachten op hulpverlening of zorg.

Ik voelde de woede beginnen in mijn tenen. Ze trok omhoog door mijn lichaam. De uitdrukking witheet aanlopen is mij niet vreemd. Mijn agressie was voelbaar. Voor mij. En voor iedereen om mij heen. Ik kon fel zijn. Strijdbaar. Onverzettelijk. En ergens dacht ik: dit is rechtvaardigheid. Inmiddels luister ik naar de signalen van mijn lichaam. Want mijn lichaam weet eerder dan mijn hoofd wanneer iets mij raakt. Nu herken ik het moment waarop de woede opkomt. Niet om haar weg te duwen. Maar om haar waar te nemen.

Wat gebeurt hier? Reageer ik op dit moment? Of reageer ik op iets ouds in mij? Is dit mijn stuk? Of draag ik iets van een ander? En dan komt de volgende vraag: Waar ligt mijn invloed? Wat kan ik hierin zelf veranderen? Waar ligt mijn verantwoordelijkheid? En wat ligt buiten mijn macht?

Die vragen hebben mij rust gebracht. Niet omdat onrecht minder pijnlijk is geworden. Maar omdat ik niet meer automatisch reageer. Mijn eerste neiging is vaak om te begrijpen. Wat gebeurt hier? Waar raakt dit mij? Soms voel ik nog steeds de impuls om te reageren. Dat innerlijk vuur is er nog. Maar de kunst is om te vertragen. En in die vertraging ontstaat ruimte. Ruimte om niet alleen te reageren maar positie te kiezen.

Hoe onrechtvaardig het onrecht ook voelt, ik kies hoe ik beweeg, hoe ik spreek en waar ik mijn energie inzet. Dat is volwassen leiderschap. En dat geeft vrijheid.

En jij?

Wat gebeurt er in jouw lichaam wanneer jij onrecht ervaart? Reageer jij ? of kies jij positie?
Hoe onrechtvaardig het ook voelt: je hebt invloed op jouw beweging.