Altijd ‘aan’ staan – hoe vind je dan nog ontspanning?

Een vraag die vaak terugkomt is: “Hoe ontspan ik eigenlijk?
Ik heb alles geprobeerd, maar ontspannen is echt ver te zoeken. Het is niet dat je geen vrije tijd hebt. Het is niet dat je het niet probeert. Maar je lichaam lijkt simpelweg niet meer te weten hoe ontspanning voelt.

Wanneer slapen juist het probleem wordt

Het advies voor een goede nachtrust is vaak simpel:
ga op tijd naar bed en doe ontspanningsoefeningen. Maar juist daar begint voor veel mensen de ellende. Uren naar het plafond kijken en jezelf afvragen:
Wat doe ik hier in hemelsnaam? Je draait van houding naar houding in de hoop dat de slaap komt. Op het nachtkastje staat inmiddels half de farmaceutische industrie. Maar wat je ook probeert; je ligt wakker. En dan heb ik het nog niet eens over de slaapstoornissen die kunnen ontstaan, zoals:

• slaapverlamming

• rusteloze benen

• oorsuizen

• een lichaam dat simpelweg niet meer tot rust komt

Je lichaam slaat de natuurlijke slaapfases steeds vaker over. In plaats daarvan blijf je hangen in een staat van scherpe alertheid. Slapen lijkt bijna een luxe geworden waar je lichaam geen tijd meer voor heeft. Je systeem staat te strak van de stress. En dan komt opnieuw dat goedbedoelde advies: “Ga gewoon wat eerder naar bed.” Of: “Doe eens een ademhalingsoefening.” Maar hoe doe je dat wanneer je lichaam nog volledig in alertheid staat?

Wanneer je systeem niet meer kan schakelen

Wanneer je langere tijd in een staat van alertheid leeft, verandert je structuur. Je ritme verschuift. Je zenuwstelsel blijft paraat. En dan lukt het simpelweg niet meer om ineens vroeg naar bed te gaan en te ontspannen. Vaak verschuift het gevoel van willen slapen naar moeten slapen. En precies daar ontstaat extra druk. Wat dan nodig is, is niet nóg meer druk om te slapen. Wat nodig is, is rust in het hele systeem. Niet alleen in de nacht, maar in je lichaam, je zenuwstelsel en je dagelijkse ritme. Maar wat als er in je leven op dat moment helemaal geen rust is? Wat als je leeft met situaties van onmacht of machteloosheid? Wanneer omstandigheden blijven drukken en je geen invloed lijkt te hebben op wat er gebeurt? Hoe creëer je dan rust in je systeem?

Vanuit onderzoek naar stress en het zenuwstelsel weten we dat langdurige spanning het lichaam in een staat van voortdurende alertheid kan houden.

Wanneer spanning de nieuwe normaal wordt

Wat veel mensen niet beseffen is dat het lichaam kan wennen aan stress. Wanneer je langere tijd onder druk staat door werk, zorgen, verlies, financiële onrust of voortdurende verantwoordelijkheid past je systeem zich aan. Het zenuwstelsel blijft in een staat van paraatheid. Het lichaam maakt adrenaline en stresshormonen aan om te kunnen blijven functioneren. Dat helpt op korte termijn. Maar op lange termijn raakt het systeem uitgeput. En dan gebeurt er iets opvallends: Je lichaam herkent ontspanning niet meer.

Rust voelt onwennig.
Stilte voelt onveilig.

En zodra je probeert te ontspannen, lijkt je hoofd juist harder te gaan werken.

Waarom ontspanningsoefeningen soms niet werken

Veel adviezen gaan over ontspanningstechnieken:

• ademhalingsoefeningen

• meditatie

• yoga

• even rustig zitten lezen in een boek

Allemaal goedbedoeld. Maar uit eigen ervaring weet ik dat deze adviezen lang niet altijd direct werken. Wanneer een systeem langdurig overbelast is en volledig in alertheid staat, hebben korte termijn oplossingen vaak weinig effect. Sterker nog: soms werkt het zelfs averechts. Wanneer je een lichaam dat op 100% adrenaline draait ineens probeert stil te zetten met een ontspanningsoefening, gebeurt er iets vergelijkbaars met een auto die je plotseling met de handrem stopt. De auto komt tot stilstand met gierende banden. Het systeem protesteert. Voor mij duurde het jaren van oefenen met meditatie voordat een simpele ademhalingsoefening daadwerkelijk effect begon te krijgen. Niet omdat de oefening niet goed was. Maar omdat mijn systeem eerst moest leren vertragen.

Van 100% adrenaline naar kleine verschuivingen

Wanneer je verandering wilt aanbrengen in een overbelast systeem begint dat zelden met volledige rust. Je kunt niet altijd van 100% adrenaline naar volledige ontspanning. De weg loopt via kleine verschuivingen. En veranderingen die passen bij de persoon.

Niet forceren.
Maar langzaam afbouwen.
Mee bewegen met het systeem in plaats van het abrupt stil te zetten.

Herstel begint met loyaliteit aan jezelf

Voor mij werkte het om mijn energie op verschillende manieren te laten stromen. Niet één activiteit. Maar meerdere tegelijk. Ik ging structureel bewegen en dingen doen die mijn aandacht en focus verlegden:

• sporten

• wandelen

• schilderen

• lezen

• haken

• tekenen

Niet één project. Maar meerdere projecten tegelijk. Niet één boek. Maar drie boeken door elkaar. Waarom? Omdat mijn spanningsboog op dat moment wisselde. Soms had ik twee minuten focus. Soms twintig minuten. Een boek over zelfontwikkeling was voor mij in die periode vaak te zware kost. Mijn hoofd kon dat simpelweg niet dragen. Dan pakte ik een boek met lichtere inhoud. Niet omdat het minder waardevol was, maar omdat het haalbaar was. Het stilzitten en mijn aandacht op een boek richten bracht al verandering in mijn systeem.

Hetzelfde gold voor creativiteit. Schilderen gaf rust. Maar om te beginnen moest ik eerst alle materialen klaarzetten. Dat kostte soms te veel energie. Tekenen was dan eenvoudiger. Een potlood. Een vel papier. En ik kon beginnen.

Ook bij bewegen werkte het zo. Een rondje op de mountainbike betekende vaak veel werk eromheen. Wandelen was eenvoudiger. Schoenen aan. Naar buiten. En weer terug. Zo ging ik van een half uur wandelen naar een uur naar uren. Hetzelfde gebeurde met hardlopen. Wat begon met een kleine intervaltraining eindigde uiteindelijk bij een hardloop evenement.

Stap voor stap.

Niet door mijn systeem te forceren, maar door mee te bewegen met wat op dat moment mogelijk was. En precies dat heeft mij geholpen om de rust langzaam weer terug te laten keren.

Dat klinkt misschien onrustig. Maar voor een systeem dat gewend is aan hoge alertheid werkte het juist regulerend. Het gaf mijn overlevingsmechanisme ruimte om langzaam te resetten. Niet door het stil te zetten. Maar door mee te veren en geleidelijk af te bouwen.

Ontspanning ontstaat wanneer het systeem veiligheid kan ervaren

Ontspanning ontstaat niet doordat je jezelf dwingt rustig te zijn. Ontspanning ontstaat wanneer je systeem weer signalen van veiligheid kan ervaren ook wanneer het leven nog steeds spanning vraagt. Wanneer een systeem langere tijd in alertheid heeft gestaan blijft het zoeken naar signalen van gevaar. Zelfs wanneer het hoofd weet dat het veilig is, kan het lichaam nog steeds in paraatheid blijven.

In mijn werk kijk ik daarom niet alleen naar ontspanningstechnieken.

Binnen de Libell Methode kijken we naar waar een systeem nog in overleving staat en welke kleine bewegingen helpen om weer ruimte te creëren tussen spanning en rust. Het gaat dan niet om nog harder proberen te ontspannen, maar om kleine bewegingen die het zenuwstelsel helpen om weer te schakelen van alertheid naar rust.

Ontspanning is geen knop die je omzet. Het is een proces waarin je lichaam opnieuw leert dat rust mogelijk is.

En dat begint vaak met kleine bewegingen waarin je opnieuw leiderschap neemt over je eigen systeem zelfs wanneer het leven nog spanning vraagt.

Herken je dat jouw lichaam altijd ‘aan’ staat?

En merk je dat goedbedoelde adviezen weinig effect hebben? Dan kan het waardevol zijn om samen te onderzoeken wat er onder de spanning ligt. Met de Libell Methode maken we zichtbaar waar jouw systeem vastloopt en hoe je stap voor stap weer richting kunt geven aan rust, energie en regie. Een beweging van machteloosheid naar leiderschap.
Van overleven naar leven.